Với lợi thế đường bờ biển trải dài hơn 3.260 km cùng hệ thống cảng nước sâu phân bố đều ở cả ba miền, vận chuyển hàng hóa bằng đường biển nội địa đang là giải pháp được nhiều doanh nghiệp sản xuất và phân phối ưu tiên. Phương thức này giúp giảm đáng kể chi phí trên mỗi đơn vị hàng hóa so với đường bộ đối với các tuyến đường dài trên 1.000 km.
Để lập kế hoạch giao nhận chính xác, chủ hàng cần nắm rõ sơ đồ kết nối giữa các cụm cảng xuất phát và cảng đích, lịch trình tàu chạy cũng như đặc thù hàng hóa phù hợp với từng tuyến. Việc hiểu đúng cấu trúc tuyến vận tải sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc đặt lịch tàu và điều phối kho bãi.
Hoạt động vận tải biển nội địa Việt Nam xoay quanh ba đầu mối cảng biển lớn đại diện cho ba khu vực kinh tế Bắc, Trung và Nam. Các hãng tàu nội địa thường thiết kế hải trình dựa trên năng lực tiếp nhận tàu, hạ tầng xếp dỡ và nhu cầu lưu thông hàng hóa thực tế tại từng khu vực này.
Tại miền Bắc, cụm cảng Hải Phòng đóng vai trò cửa ngõ chính, bao gồm các bến cảng quen thuộc như Đình Vũ, Nam Đình Vũ, Tân Vũ, Chùa Vẽ và khu vực Lạch Huyện. Bên cạnh đó, cảng Cái Lân tại Quảng Ninh cũng tham gia tiếp nhận một số tuyến hàng rời và hàng container chuyên biệt phục vụ khu công nghiệp phía Đông Bắc.
Tại miền Nam, cụm cảng TP.HCM và khu vực Cái Mép Thị Vải thuộc Bà Rịa Vũng Tàu là trung tâm gom và phân phối hàng lớn nhất cả nước. Trong đó, cảng Cát Lái, cảng Bến Nghé, cảng SP ITC và các bến cảng tại Hiệp Phước đảm nhận phần lớn lượng hàng container nội địa luân chuyển đi miền Trung và miền Bắc.
Khu vực miền Trung đóng vai trò điểm trung chuyển quan trọng với hai cảng chủ lực là cảng Tiên Sa tại Đà Nẵng và cảng Quy Nhơn tại Bình Định. Ngoài ra, các cảng như Cửa Lò ở Nghệ An, Nghi Sơn ở Thanh Hóa hay Chu Lai ở Quảng Nam cũng duy trì nhiều chuyến tàu nội địa phục vụ nguyên vật liệu công nghiệp và nông sản.
Dựa trên nhu cầu giao thương thực tế, các hãng tàu trong nước đã hình thành những tuyến vận tải cố định theo lịch trình hàng tuần. Mỗi tuyến có đặc điểm riêng về cự ly, thời gian hành trình và loại hình hàng hóa chủ lực.
Đây là tuyến vận tải biển nội địa nhộn nhịp nhất cả nước, kết nối trực tiếp hai trung tâm công nghiệp và tiêu dùng lớn nhất Việt Nam. Tần suất tàu chạy trên tuyến này khá dày, trung bình có từ 3 đến 5 chuyến mỗi tuần tùy theo lịch khai thác của từng hãng tàu như Vinafco, Hai An, Vinalines hay Vosco.
Thời gian tàu chạy thẳng từ Hải Phòng vào TP.HCM hoặc ngược lại thường dao động trong khoảng 3 đến 4 ngày, chưa tính thời gian làm hàng tại cảng hai đầu. Các mặt hàng thường xuyên lưu thông trên tuyến này bao gồm hàng tiêu dùng nhanh, vật liệu xây dựng, thép cuộn, hạt nhựa, máy móc thiết bị và hàng nông sản chế biến.
Tuyến vận tải này phục vụ nhu cầu trao đổi hàng hóa giữa vùng đồng bằng sông Hồng với khu vực kinh tế trọng điểm miền Trung. Các tàu thường xuất phát từ cụm cảng Hải Phòng, ghé trả hoặc nhận thêm hàng tại cảng Tiên Sa ở Đà Nẵng hoặc cảng Cửa Lò trước khi tiếp tục hành trình vào phía Nam.
Thời gian vận chuyển chặng Hải Phòng đi Đà Nẵng mất khoảng 1,5 đến 2 ngày trong điều kiện thời tiết thuận lợi. Do cự ly trung bình nên tuyến này thường thu hút các lô hàng nguyên container (FCL) như phân bón, thức ăn chăn nuôi, gạch men và các sản phẩm công nghiệp nặng cần tối ưu chi phí vận chuyển.
Ở chiều từ Nam ra Trung, tuyến vận tải nối cảng Cát Lái hoặc cảng Hiệp Phước với cảng Quy Nhơn và cảng Tiên Sa giữ vai trò cung ứng hàng hóa tiêu dùng, nguyên liệu sản xuất cho toàn bộ dải đất duyên hải miền Trung và Tây Nguyên. Lịch tàu trên tuyến này duy trì đều đặn hàng tuần, đáp ứng tốt kế hoạch nhập hàng của các nhà phân phối.
Thời gian chạy tàu từ TP.HCM đi Quy Nhơn mất khoảng 1,5 ngày và đi Đà Nẵng mất khoảng 2 ngày. Bên cạnh hàng container thông thường, tuyến này còn khai thác mạnh vận chuyển hàng lạnh như thực phẩm đông lạnh, trái cây và dược phẩm nhờ hệ thống cắm điện container lạnh ổn định trên tàu.
Ngoài các tuyến tàu container chạy theo lịch cố định, thị trường nội địa còn có các tuyến tàu hàng rời và tàu chuyên dụng chạy theo chuyến. Những tuyến này thường kết nối các cảng chuyên dùng gần nhà máy như cảng Nghi Sơn, cảng Dung Quất, cảng Vĩnh Tân với các cảng tiêu thụ tại miền Bắc và miền Nam.
Hàng hóa trên tuyến này chủ yếu là xi măng, than đá, quặng, clinker, phân bón xá hoặc các cấu kiện thiết bị siêu trường siêu trọng phục vụ dự án năng lượng và hạ tầng. Thời gian vận chuyển và cảng xếp dỡ của tuyến hàng rời linh hoạt theo hợp đồng thuê tàu chuyến giữa chủ hàng và chủ tàu.
Khi sử dụng các tuyến vận tải biển nội địa Bắc Nam, doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều phương thức giao nhận khác nhau dựa trên năng lực vận tải bộ tại hai đầu cảng. Việc chọn đúng điều kiện giao nhận giúp phân định rõ trách nhiệm và chi phí giữa chủ hàng với đơn vị vận chuyển.
Hình thức giao nhận từ cảng đến cảng (Port to Port) phù hợp với những doanh nghiệp đã có sẵn đội xe tải hoặc xe đầu kéo tại cảng đi và cảng đến. Chủ hàng tự chịu trách nhiệm đóng hàng, vận chuyển ra cảng xuất phát và tự làm thủ tục nhận hàng tại cảng đích, đơn vị vận tải biển chỉ đảm nhận chặng đường biển.
Hình thức giao nhận tận nơi (Door to Door) là giải pháp trọn gói được nhiều doanh nghiệp thương mại lựa chọn để tiết kiệm nhân lực điều phối. Đơn vị vận tải sẽ điều xe đến kho người gửi để đóng hàng, kéo container ra cảng, vận chuyển đường biển và giao tận kho người nhận ở đầu bên kia.
Ngoài ra, doanh nghiệp có thể kết hợp linh hoạt giữa giao tại kho và nhận tại cảng (Door to Port) hoặc nhận tại cảng và giao tận kho (Port to Door). Cách kết hợp này giúp chủ hàng tận dụng được lợi thế xe vận tải sẵn có ở một đầu tỉnh thành trong khi vẫn đảm bảo khâu giao hàng ở đầu còn lại.
Chi phí và lịch trình của các tuyến vận tải biển nội địa không cố định hoàn toàn mà biến động dựa trên nhiều yếu tố vận hành thực tế. Doanh nghiệp cần nắm rõ các biến số này để dự trù ngân sách chính xác và tránh bị động khi giao hàng.
Trước hết, loại hàng hóa và quy cách đóng gói quyết định trực tiếp đến mức cước vận chuyển. Hàng nguyên container (FCL) loại 20 feet hoặc 40 feet sẽ có biểu giá khác với hàng lẻ (LCL) tính theo mét khối hoặc tấn, trong khi hàng lạnh, hàng nguy hiểm hay hàng quá khổ sẽ chịu thêm phụ phí chuyên biệt.
Thứ hai, chi phí vận tải bộ hai đầu cảng (trucking) thường chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí tuyến Bắc Nam. Khoảng cách từ kho hàng đến cảng càng xa, đặc biệt là các khu công nghiệp nằm sâu trong nội địa như Bắc Ninh, Thái Nguyên hay Bình Dương, Đồng Nai, thì chi phí kéo container càng tăng.
Thứ ba, yếu tố thời tiết và tình trạng giải phóng tàu tại cảng ảnh hưởng lớn đến thời gian giao hàng thực tế. Vào mùa mưa bão từ tháng 7 đến tháng 11 hàng năm ở miền Trung và miền Bắc, tàu biển có thể phải neo đậu tránh bão làm chậm lịch trình từ 1 đến 3 ngày so với dự kiến ban đầu.
Cuối cùng, mùa cao điểm vận tải trước dịp Tết Nguyên Đán hoặc các đợt xả hàng cuối năm thường khiến nhu cầu vỏ container tăng cao. Nếu không đặt chỗ (booking) sớm trước 5 đến 7 ngày, chủ hàng dễ gặp tình trạng thiếu vỏ container rỗng hoặc phải chịu mức phụ phí mùa cao điểm.
Mỗi tuyến vận tải biển nội địa Bắc Nam đều có những ưu thế riêng về tần suất chuyến, cảng kết nối và cơ cấu chi phí. Doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào giá cước đường biển đơn thuần mà cần tính toán tổng chi phí trọn gói từ kho gửi đến kho nhận, bao gồm cả cước tàu, phí nâng hạ hai đầu cảng và cước xe vận tải đường bộ.
Đối với những lô hàng có khối lượng từ 15 tấn trở lên, hàng cồng kềnh hoặc hàng không yêu cầu giao gấp trong 48 giờ, vận tải biển nội địa là phương án mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Ngược lại, nếu hàng hóa có giá trị cao, cần quay vòng vốn nhanh hoặc giao gấp theo tiến độ sản xuất, doanh nghiệp có thể cân nhắc kết hợp linh hoạt với đường bộ hoặc đường hàng không.
Hợp tác cùng VDM Forwarder giúp các đơn vị kinh doanh tháo gỡ nhiều vướng mắc trong khâu luân chuyển hàng hóa. Dựa trên hệ thống đối tác rộng khắp, mỗi lô hàng đều được thiết kế tuyến đi phù hợp để đảm bảo an toàn và tối ưu ngân sách vận chuyển. Các quy trình khai báo hải quan nhiều thủ tục vốn dễ gây chậm trễ cũng được nhân sự có chuyên môn tiếp nhận, xử lý đúng quy định hiện hành. Tại khu vực kho bãi, quy trình kiểm soát được duy trì nghiêm ngặt nhằm hạn chế tối đa rủi ro va đập hay hư hại kiện hàng. Bên cạnh đó, các phương án ứng phó tình huống bất ngờ luôn được chuẩn bị sẵn để duy trì tiến độ cung ứng liên tục.
Trải nghiệm hài lòng và sự an tâm của chủ hàng là tiêu chí đánh giá chất lượng sau mỗi chuyến vận tải. Nhân sự phụ trách luôn chú trọng trau dồi nghiệp vụ thực tế nhằm đưa hàng hóa cập bến đúng thời gian đã cam kết. Nếu đang tìm kiếm giải pháp cho đơn hàng sắp tới, doanh nghiệp có thể kết nối trực tiếp với đội ngũ chuyên viên để nhận tư vấn lộ trình phù hợp nhất với nhu cầu thực tế.
