Thông tư 14/2026/TT-BCT ra đời nhằm cập nhật và hoàn thiện các quy định về quy tắc xuất xứ trong Hiệp định EVFTA. Văn bản mới bao gồm 42 điều với các phụ lục đi kèm, tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng cho các hoạt động giao thương giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu. Mục tiêu lớn nhất của thông tư là giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các lợi thế về thuế quan vốn đang gặp nhiều thách thức do sự biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nội dung của thông tư không làm thay đổi bản chất của hàng hóa có xuất xứ Việt Nam nhưng lại siết chặt cách thức chứng minh hàng hóa đó không bị can thiệp vật lý trong quá trình vận chuyển. Doanh nghiệp cần hiểu rõ rằng việc hàng hóa nằm tại nước thứ ba quá lâu hoặc thực hiện các thao tác không đúng quy định có thể dẫn đến việc mất quyền hưởng ưu đãi thuế. Việc áp dụng thông tư từ giữa tháng 5 năm 2026 đòi hỏi các bộ phận xuất nhập khẩu phải bắt đầu rà soát lại quy trình làm việc ngay từ bây giờ.
Khái niệm hàng hóa không thay đổi xuất xứ là điểm mấu chốt trong việc duy trì ưu đãi thuế quan. Theo quy định mới, hàng nhập khẩu vào các nước thành viên EVFTA vẫn được coi là giữ nguyên xuất xứ ban đầu nếu trong suốt thời gian quá cảnh hoặc lưu kho tại nước thứ ba, hàng hóa không trải qua bất kỳ công đoạn gia công nào làm thay đổi bản chất. Đây là quy tắc nhằm bảo đảm tính trung thực của sản phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ.
Trong thời gian hàng hóa nằm tại các hub trung chuyển quốc tế, đơn vị vận chuyển hoặc chủ hàng được phép thực hiện một số thao tác kỹ thuật cơ bản. Các công việc này thường bao gồm việc bảo quản hàng hóa trong điều kiện tốt để tránh hư hỏng hoặc xuống cấp. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể thực hiện việc thêm hoặc dán nhãn, niêm phong hoặc bổ sung các tài liệu hướng dẫn theo quy định của nước nhập khẩu.
Một điểm mới đáng chú ý là quy định cho phép chia nhỏ lô hàng tại nước thứ ba. Hoạt động này rất phổ biến khi doanh nghiệp muốn phân phối hàng từ một container lớn sang các đơn hàng nhỏ hơn cho nhiều khách hàng khác nhau tại Châu Âu. Tuy nhiên, mọi thao tác nêu trên bắt buộc phải nằm dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan hải quan tại nước quá cảnh hoặc nước thực hiện việc chia nhỏ hàng hóa. Nếu không có sự giám sát này, xuất xứ EVFTA hàng qua nước thứ ba sẽ bị coi là không còn giá trị pháp lý.
Khi cơ quan hải quan của nước nhập khẩu có nghi ngờ về tính nguyên trạng của hàng hóa, doanh nghiệp có trách nhiệm cung cấp các bằng chứng xác thực. Việc chuẩn bị hồ sơ từ sớm sẽ giúp quá trình thông quan diễn ra thuận lợi và tránh các khoản chi phí phát sinh do lưu kho bãi. Bộ chứng từ này không đơn thuần chỉ là hóa đơn hay phiếu đóng gói thông thường mà cần sự kết nối chặt chẽ giữa các bên tham gia vận tải.
Chứng từ quan trọng nhất chính là vận đơn đường biển hoặc các chứng từ vận tải xuyên suốt hành trình. Trên các chứng từ này phải thể hiện rõ lộ trình của hàng hóa từ cảng xếp hàng tại Việt Nam đến cảng dỡ hàng cuối cùng. Trong trường hợp hàng hóa được lưu kho tại nước trung chuyển, doanh nghiệp cần xin giấy chứng nhận hàng hóa không thay đổi xuất xứ do hải quan nước đó cấp.
Bên cạnh đó, các tài liệu chứng minh hàng hóa luôn nằm dưới sự kiểm soát của hải quan nước quá cảnh là bằng chứng thép để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp. Các chứng từ thực tế về dán nhãn hoặc đánh số kiện hàng cũng cần được lưu trữ cẩn thận. Sự minh bạch trong bộ hồ sơ sẽ giúp doanh nghiệp chứng minh được rằng hàng hóa không hề bị thay đổi hay gia công thêm trong thời gian nằm tại các hub trung chuyển quốc tế.
Thông tư 14/2026/TT-BCT cũng đặt ra quy định khắt khe đối với các lô hàng đã xuất khẩu đi nhưng sau đó lại tái nhập về từ một quốc gia không phải thành viên EVFTA. Trong tình huống này, hàng hóa mặc nhiên bị coi là không có xuất xứ trừ khi doanh nghiệp chứng minh được hai điều kiện cơ bản. Thứ nhất, hàng tái nhập chính là lô hàng đã xuất khẩu đi trước đó. Thứ hai, hàng hóa chưa trải qua các công đoạn vượt quá mức cần thiết để bảo quản trong quá trình vận chuyển.
Vấn đề này thường phát sinh khi doanh nghiệp gặp lỗi trong đơn hàng hoặc khách hàng từ chối nhận hàng và phải chuyển về kho trung gian để xử lý. Việc không chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh nguyên trạng sẽ khiến doanh nghiệp mất đi ưu đãi thuế quan EVFTA vốn có. Đây là bài học về quản trị rủi ro mà các đơn vị làm logistics cần tư vấn kỹ cho khách hàng của mình để tránh những thiệt hại về tài chính không đáng có.
Để hưởng ưu đãi từ hiệp định, doanh nghiệp có ba hướng tiếp cận về chứng từ chứng nhận xuất xứ. Đối với các lô hàng có trị giá không quá 6.000 EUR, nhà xuất khẩu có thể tự phát hành chứng từ tự chứng nhận xuất xứ. Đối với các lô hàng lớn hơn, doanh nghiệp cần có C/O mẫu EUR.1 theo đúng quy định của thông tư hoặc sử dụng chứng từ tự chứng nhận nếu là nhà xuất khẩu đủ điều kiện đã được đăng ký trong cơ sở dữ liệu của Bộ Công Thương.
Việc chuyển dịch sang cơ chế tự chứng nhận xuất xứ đang là xu hướng tất yếu giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính. Tuy nhiên, quyền lợi đi kèm với trách nhiệm. Doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác của thông tin kê khai. Nếu có sai sót trong việc xác định xuất xứ EVFTA hàng qua nước thứ ba, doanh nghiệp không chỉ mất ưu đãi thuế mà còn có thể đối mặt với các án phạt từ cơ quan chức năng của cả hai phía.
Việc chia nhỏ lô hàng là một bài toán vận hành phức tạp đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa chủ hàng, Forwarder và đại lý tại cảng trung chuyển. Khi thực hiện chia nhỏ container tại Singapore hoặc các hub lớn khác, doanh nghiệp phải yêu cầu đại lý kho bãi liên hệ với hải quan sở tại để giám sát quá trình rút hàng và đóng lại vào các container nhỏ hơn.
Mỗi lô hàng nhỏ sau khi chia tách cần được cấp các chứng từ xác nhận riêng biệt nhưng vẫn phải đảm bảo tính liên kết với vận đơn gốc ban đầu. Việc lưu giữ hình ảnh quá trình đóng gói, dán nhãn tại kho trung chuyển cũng là một cách thức hữu hiệu để bổ sung vào hồ sơ chứng minh tính nguyên trạng. Những chi tiết nhỏ trong khâu vận hành này lại chính là yếu tố quyết định sự thành công của một lô hàng xuất khẩu sang Châu Âu.
Lựa chọn lộ trình vận tải không còn đơn giản là tìm kiếm giá cước rẻ nhất mà phải là lộ trình an toàn nhất về mặt pháp lý xuất xứ. Doanh nghiệp nên ưu tiên các hãng tàu có dịch vụ đi thẳng hoặc trung chuyển tại các cảng có hệ thống quản lý hải quan minh bạch và có khả năng cung cấp các xác nhận cần thiết. Một lộ trình đi qua quá nhiều nước trung gian mà không có sự kiểm soát chặt chẽ sẽ làm tăng rủi ro đứt gãy chuỗi chứng từ.
Sự thay đổi của quy tắc xuất xứ từ tháng 5 năm 2026 chính là lời nhắc nhở doanh nghiệp về việc chuyên nghiệp hóa khâu chuẩn bị hồ sơ. Việc hiểu rõ luật chơi và áp dụng đúng quy trình sẽ giúp hàng hóa Việt Nam vươn xa hơn tại thị trường Châu Âu, tận dụng tối đa các lợi thế từ hiệp định EVFTA mang lại. Sự đầu tư về thời gian và nhân lực cho công tác kiểm soát xuất xứ chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả bền vững cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.
VDM Forwarder là đơn vị chuyên cung cấp các giải pháp vận tải đường biển và hàng không quốc tế với kinh nghiệm dày dặn trong việc xử lý các lô hàng xuất khẩu sang thị trường EU. Chúng tôi hiểu rằng việc nắm bắt kịp thời các thay đổi về pháp lý như Thông tư 14/2026/TT-BCT là chìa khóa để bảo vệ lợi ích của khách hàng. Đội ngũ nhân viên của chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tư vấn lộ trình vận tải tối ưu và kiểm soát bộ chứng từ xuất xứ một cách chặt chẽ nhất.
VDM Forwarder cam kết hỗ trợ khách hàng trong việc xin các xác nhận hải quan cần thiết khi hàng hóa phải quá cảnh hoặc chia nhỏ. Chúng tôi không chỉ vận chuyển hàng hóa mà còn đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc giải quyết các bài toán khó về quy tắc xuất xứ, giúp lô hàng của quý khách luôn được hưởng mức ưu đãi thuế quan tốt nhất. Sự tin tưởng của quý khách hàng là động lực để VDM Forwarder không ngừng hoàn thiện dịch vụ và khẳng định vị thế trong lĩnh vực logistics tại Việt Nam.
Nhận bảng giá dịch vụ vận chuyển và tư vấn giải pháp logistics tối ưu từ chuyên gia của chúng tôi.
Chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn và hỗ trợ bạn 24/7.
