Trong bối cảnh nền kinh tế có độ mở lớn, tổng kim ngạch thương mại của nước ta đang dần tiến tới cột mốc 1.000 tỷ USD. Khối lượng hàng hóa giao thương khổng lồ kéo theo nhu cầu vận tải và lưu kho tăng vọt. Tuy nhiên, sau một thời gian tạm lắng, chi phí logistics đang có dấu hiệu quay đầu tăng mạnh trong những tháng đầu năm 2026. Sự thay đổi đột ngột làm nhiều công ty bất ngờ và gặp khó khăn trong việc lên kế hoạch tài chính.
Quá trình vận chuyển hàng hóa hiện nay bao gồm rất nhiều khâu phức tạp như lưu kho, phân phối, làm thủ tục hải quan và quản lý chuỗi cung ứng. Bất kỳ một khâu nào gặp trục trặc hay tăng giá đều làm cho tổng chi phí logistics bị đội lên đáng kể. Thực trạng trên tác động trực tiếp tới năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định rằng nếu không có sự can thiệp và điều chỉnh kịp thời, mức chi phí logistics tăng cao sẽ ăn mòn lợi nhuận của các ngành xuất khẩu chủ lực. Các doanh nghiệp đang phải đau đầu tìm cách tối ưu hóa mọi công đoạn để tồn tại và phát triển.
Yếu tố đầu tiên phải nhắc tới là sự bất ổn của chuỗi cung ứng toàn cầu. Những xung đột địa chính trị kéo dài ở nhiều khu vực trên thế giới đã phá vỡ lộ trình di chuyển quen thuộc của tàu thuyền. Các hãng vận tải buộc phải đi đường vòng xa hơn. Việc kéo dài quãng đường khiến tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn và trực tiếp làm chi phí logistics đắt đỏ hơn so với trước đây.
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, giá nhiên liệu biến động mạnh cũng đóng vai trò rất lớn trong việc đẩy giá cước vận tải lên cao. Các tổ chức uy tín như Quỹ Tiền tệ Quốc tế hay Tổ chức Hợp tác Phát triển Kinh tế đều chung nhận định rằng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vẫn còn hiện hữu trong năm 2026. Các công ty vận tải phải đối mặt với nhiều rủi ro nên họ buộc phải tăng giá cước để bù đắp.
Thêm vào đó, việc thay đổi các tuyến đường biển còn kéo theo nhiều rắc rối khác như thiếu hụt container rỗng cục bộ tại một số cảng. Khi lượng container khan hiếm, giá thuê bị đẩy lên gấp nhiều lần. Tất cả những yếu tố khách quan từ thị trường quốc tế đã gom lại và tạo ra áp lực khổng lồ lên tổng chi phí logistics mà các công ty trong nước phải gánh chịu.
Nhiều báo cáo từ các cơ quan chức năng chỉ ra rằng những yếu tố bên trong nước cũng là nguyên nhân khiến giá thành vận tải luôn ở mức cao. Theo số liệu từ Ngân hàng Thế giới, tỷ trọng chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm tới 16 đến 20% GDP. Con số trên cao hơn rất nhiều so với mức 10 đến 12% ở các nền kinh tế phát triển.
Để hiểu rõ hơn về những điểm yếu bên trong hệ thống vận tải nước nhà, chúng ta cần phân tích sâu vào hai khía cạnh cơ bản nhất là hệ thống hạ tầng và năng lực của các đơn vị cung cấp dịch vụ.
Mạng lưới giao thông vận tải của nước ta hiện nay vẫn phụ thuộc quá nhiều vào đường bộ. Trong khi đường bộ thường tốn kém nhiều tiền bạc và thời gian thì các phương thức vận tải giá rẻ khác như đường thủy nội địa hay đường sắt lại chưa được khai thác hiệu quả. Việc mất cân bằng trong các phương thức vận chuyển làm cho chi phí logistics nội địa trở thành gánh nặng lớn.
Sự thiếu đồng bộ trong việc kết nối các loại hình vận tải cũng gây ra nhiều rắc rối. Hàng hóa từ nhà máy sản xuất phải trải qua rất nhiều khâu trung chuyển nhỏ lẻ mới có thể tới được cảng biển lớn để xuất khẩu. Mỗi lần bốc xếp hay chuyển đổi phương tiện là một lần phát sinh thêm tiền bạc. Việc sắp xếp hệ thống chưa hợp lý khiến lượng chi phí logistics tăng cao một cách lãng phí.
Hơn nữa, các tình trạng kẹt xe hay ùn ứ tại các khu vực gần cảng biển thường xuyên xảy ra. Thời gian nằm chờ của xe tải kéo dài làm phát sinh thêm tiền xăng dầu, tiền lương tài xế và cả tiền lưu bãi. Những khoản phí ẩn dồn lại đã làm cho mức chi phí logistics đắt đỏ thêm nhiều phần.
Theo báo cáo từ Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam, quy mô thị trường vận tải của nước ta đã đạt mức 40 đến 45 tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng luôn duy trì đều đặn ở mức 14% đến 16% mỗi năm. Mặc dù thị trường rất tiềm năng nhưng phần lớn các công ty trong nước lại có quy mô nhỏ lẻ, thiếu hụt nguồn vốn lớn để đầu tư.
Sự thiếu hụt về nguồn vốn dẫn tới việc các công ty chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ vào quản lý. Việc quản lý thủ công và thiếu liên kết giữa các bộ phận làm giảm hiệu quả vận hành chuỗi cung ứng. Năng lực yếu kém của các đơn vị cung cấp dịch vụ trực tiếp khiến cho mức chi phí logistics mà người sử dụng phải trả bị đội lên cao hơn bình thường.
Thủ tục hành chính và thời gian thông quan hàng hóa tại các cửa khẩu, cảng biển dù đã được cải thiện nhưng vẫn tốn khá nhiều thời gian so với các nước trong khu vực. Thời gian chờ đợi càng lâu thì hàng hóa càng dễ bị hư hỏng, đặc biệt là các mặt hàng nông sản hay thủy sản. Rủi ro hỏng hóc hàng hóa cũng được tính cộng dồn vào tổng chi phí logistics của mỗi lô hàng.
Các nhóm ngành chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất từ đợt tăng giá lần này là dệt may, da giày và thủy sản. Đây là những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nước ta nhưng lại có biên lợi nhuận khá mỏng manh. Khi mức chi phí logistics nhích lên chỉ vài phần trăm, toàn bộ lợi nhuận của các công ty có nguy cơ biến mất hoàn toàn.
Báo cáo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam năm 2024 từng nhấn mạnh rằng sự biến động giá cước quốc tế là mối bận tâm hàng đầu của giới kinh doanh xuất khẩu. Những rào cản từ tiền cước vận chuyển làm cho hàng hóa Việt Nam khó cạnh tranh về giá bán khi đưa ra thị trường nước ngoài. Khách hàng quốc tế có xu hướng tìm đến những nguồn cung cấp có mức giá ổn định hơn.
Ngoài ra, các thị trường nhập khẩu lớn như Châu Âu hay Bắc Mỹ đang ngày càng khắt khe hơn về các tiêu chuẩn môi trường. Xu hướng chuyển đổi sang chuỗi cung ứng xanh là bắt buộc để duy trì bạn hàng. Quá trình xanh hóa chuỗi cung ứng đòi hỏi dòng vốn lớn để thay đổi phương tiện và công nghệ, qua đó lại vô tình đẩy chi phí logistics lên một mức mới trong ngắn hạn.
Để có thể tồn tại và phát triển trong bối cảnh giá cả leo thang, các công ty cần nhanh chóng cấu trúc lại hệ thống quản lý chuỗi cung ứng. Việc đa dạng hóa thị trường nhập khẩu nguyên liệu và thị trường bán ra sẽ giúp phân tán rủi ro. Các đơn vị kinh doanh cần tăng cường mối liên kết chặt chẽ với đối tác vận tải để có được mức chi phí logistics ổn định hơn.
Về phía cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia từ Ngân hàng Thế giới đề xuất nước ta cần ưu tiên rót vốn nâng cấp hạ tầng giao thông. Đặc biệt, việc phát triển phương thức vận tải đa phương thức kết hợp đường thủy, đường sắt và đường bộ sẽ giúp gỡ nút thắt về giá cước. Quá trình chuyển đổi số trong làm thủ tục hải quan cần được đẩy mạnh hơn nữa để rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa.
Nhìn chung, việc tiết giảm chi phí logistics hoàn toàn là một chiến lược dài hạn chứ không phải là câu chuyện ngày một ngày hai. Các công ty bắt buộc phải thay đổi tư duy, linh hoạt áp dụng công nghệ mới và liên tục cập nhật tình hình thị trường. Chỉ khi hệ thống vận tải hoạt động mượt mà thì sức cạnh tranh của hàng hóa nước ta mới thực sự bứt phá trên trường quốc tế.
VDM Forwarder là đơn vị vận chuyển quốc tế có nhiều năm hoạt động trong ngành logistics ở Việt Nam. Chúng tôi đã xử lý rất nhiều lô hàng đi khắp thế giới nên rất hiểu nỗi lo của khách hàng về các rủi ro trên biển. Đội ngũ nhân viên luôn bám sát tình hình thực tế để đưa ra các tuyến đường đi phù hợp, giúp hàng hóa đến nơi an toàn. Chúng tôi luôn cung cấp thông tin rõ ràng và sẵn sàng hỗ trợ bạn giải quyết mọi vấn đề phát sinh trong quá trình giao nhận. Sự yên tâm của bạn luôn là ưu tiên hàng đầu. Sự tin tưởng của khách hàng chính là động lực lớn để VDM Forwarder tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong ngành vận tải biển.
Nhận bảng giá dịch vụ vận chuyển và tư vấn giải pháp logistics tối ưu từ chuyên gia của chúng tôi.
Chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn và hỗ trợ bạn 24/7.
