Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn chân thực về tình hình logistics đường bộ hiện nay và những hướng đi mới giúp ngành vận tải nước nhà phát triển mạnh mẽ hơn.
Năm 2025 vừa qua ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ của nền kinh tế với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 930 tỷ đô la Mỹ. Đi kèm với đó là sản lượng hàng hóa luân chuyển vượt qua mốc 3 tỷ tấn, tăng trưởng 14,1% so với cùng kỳ. Con số khổng lồ kể trên phản ánh quy mô giao thương ngày càng mở rộng của nước ta. Tuy nhiên sự tăng trưởng nhanh chóng lại làm bộc lộ rõ những giới hạn của hệ thống giao thông vận tải. Phần lớn khối lượng hàng hóa vẫn đang được chuyên chở thông qua mạng lưới xe tải trên các tuyến quốc lộ. Việc phụ thuộc quá lớn vào một phương thức duy nhất khiến chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương trước những biến động bất ngờ của thị trường.
Thực tế cho thấy hạ tầng giao thông nước ta đã có những bước tiến dài với hơn 3.300 kilomet đường cao tốc được đưa vào sử dụng. Mạng lưới đường sông, 34 cảng biển và 22 cảng hàng không cũng được mở rộng đáng kể. Dù vậy sự phát triển của các loại hình vận tải lại mang tính chất rời rạc và thiếu sự phối hợp nhịp nhàng. Mỗi phương thức hoạt động độc lập theo kiểu mạnh ai nấy làm. Từ đó dẫn đến tình trạng mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu thị phần vận tải. Số liệu từ hội nghị do Bộ Xây dựng tổ chức chỉ ra rằng mạng lưới logistics đường bộ đang phải gánh vác tới khoảng 75% tổng khối lượng hàng hóa lưu thông.
Sự lệch pha kể trên khiến các doanh nghiệp vận tải luôn trong tình trạng quá tải và làm chi phí vận hành tăng vọt. Trong khi đó đường sắt là loại hình có khả năng chuyên chở khối lượng lớn với giá thành rẻ lại chỉ chiếm một tỷ lệ vô cùng khiêm tốn là 0,18%. Các hình thức khác như đường thủy nội địa hay đường biển cũng chưa phát huy hết tiềm năng vốn có. Nền kinh tế quy mô ngàn tỷ đô la Mỹ sẽ gặp nhiều trở ngại nếu tư duy vận hành chuỗi cung ứng vẫn bó hẹp trong những đoàn xe tải nối đuôi nhau. Ngành logistics đường bộ Việt Nam cần một cuộc đại tu toàn diện để bắt kịp nhịp độ tăng trưởng mới.
Hệ thống vận tải hiện tại đang bộc lộ nhiều điểm hạn chế làm cản trở đà phát triển chung của cả nước. Chúng ta cần nhìn thẳng vào những khó khăn cốt lõi để tìm ra hướng đi phù hợp cho chuỗi cung ứng.
Mức phí dành cho hoạt động lưu thông hàng hóa tại nước ta luôn neo ở ngưỡng cao suốt nhiều năm qua. Theo thống kê, tỷ trọng phí lưu thông chiếm tới khoảng 16 đến 17% tổng sản phẩm quốc nội. Con số kể trên cao hơn hẳn so với mức trung bình từ 9 đến 11% ở nhiều quốc gia phát triển trên thế giới. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc các doanh nghiệp phụ thuộc quá nhiều vào các dịch vụ logistics đường bộ. Việc chuyên chở bằng xe tải thường tiêu tốn nhiều nhiên liệu, chịu nhiều loại phí cầu đường và chi phí bảo dưỡng phương tiện tốn kém.
Khi mức phí lưu thông duy trì ở mức cao, các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu sẽ đánh mất lợi thế cạnh tranh về giá thành sản phẩm. Chi phí đầu vào tăng lên buộc họ phải tăng giá bán lẻ hoặc chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn. Thêm vào đó việc phụ thuộc vào mạng lưới xe tải khiến các đơn vị dễ bị tác động tiêu cực khi giá xăng dầu biến động mạnh. Bất kỳ một sự cố đứt gãy nào cũng có thể làm gián đoạn toàn bộ quá trình giao thương. Quá trình hoạt động logistics đường bộ cần được san sẻ gánh nặng để tối ưu hóa nguồn lực chung.
Bên cạnh bài toán về giá cả thì năng lực liên kết giữa các loại hình vận tải cũng là một rào cản lớn. Mặc dù hạ tầng được đầu tư mở rộng nhưng sự kết nối giữa đường sắt, cảng cạn ICD và các trung tâm phân phối hàng hóa lại gần như bỏ ngỏ. Hệ thống logistics đường bộ hoạt động đơn độc mà thiếu đi sự hỗ trợ trực tiếp từ các phương thức khác. Tàu hỏa chở hàng rẽ vào ga nhưng lại thiếu đường dẫn ra cảng biển làm quá trình bốc dỡ trở nên cồng kềnh. Hàng hóa phải chuyển qua nhiều khâu trung gian bằng xe tải nhỏ lẻ làm tốn thêm thời gian và công sức.
Đội tàu biển của nước ta còn khá mỏng và phần lớn sản lượng chuyên chở vẫn nằm trong tay các hãng nước ngoài. Tuyến đường thủy nội địa có thế mạnh về cước phí rẻ nhưng lại vướng mắc ở hệ thống luồng lạch, tĩnh không cầu chưa đạt chuẩn. Tình trạng hạ tầng phân tán làm đứt gãy tính liên tục của dòng chảy hàng hóa. Một chiến lược logistics đường bộ hiệu quả đòi hỏi sự ăn khớp hoàn hảo giữa tất cả các mắt xích trong mạng lưới lưu thông quốc gia. Nếu không giải được bài toán kết nối thì mọi nỗ lực mở rộng đường sá đều khó mang lại tác dụng thiết thực.
Để tháo gỡ những vướng mắc hiện tại, ngành giao thông cần triển khai đồng bộ nhiều chiến lược cải tổ toàn diện. Đổi mới tư duy quản lý là chìa khóa mở ra cánh cửa tăng trưởng vững bền cho toàn ngành.
Giải pháp đầu tiên và quan trọng nhất là sắp xếp lại vai trò của từng loại hình di chuyển trong hệ sinh thái chung. Cụ thể trục vận tải Bắc Nam cần được quy hoạch lại với sự tham gia sâu rộng hơn của ngành đường sắt quốc gia. Tàu hỏa sẽ đảm nhận trọng trách chuyên chở các container đi quãng đường dài giúp tiết kiệm tối đa chi phí. Trong khi đó hệ thống logistics đường bộ sẽ lùi về làm nhiệm vụ gom hàng ở các tuyến ngắn và phân phối chặng cuối. Phương thức đường biển sẽ gánh vác khâu xuất nhập khẩu và trung chuyển quốc tế.
Sự phân vai rõ ràng giúp tận dụng tối đa thế mạnh của từng hình thức chuyên chở hàng hóa. Vận tải hàng không cũng cần có cơ chế riêng để xây dựng các trung tâm logistics lớn tại những cảng hàng không trọng điểm như Nội Bài, Long Thành hay Chu Lai. Các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh thu hút nguồn vốn xã hội hóa để nâng cấp đồng bộ hạ tầng bến bãi. Việc quy hoạch lại không gian giao thông sẽ giúp dòng chảy hàng hóa trở nên thông suốt và giảm bớt áp lực nặng nề cho các tuyến quốc lộ.
Chìa khóa để tạo ra mạng lưới logistics đường bộ hiệu quả chính là phát triển mô hình vận tải đa phương thức. Thay vì phát triển đơn lẻ, mô hình mới kết hợp liền mạch nhiều loại hình vận chuyển trong cùng một chuỗi cung ứng. Sự chuyển đổi linh hoạt từ xe tải sang tàu hỏa rồi xuống tàu biển giúp rút ngắn thời gian giao nhận và hạ giá thành dịch vụ. Nền kinh tế sẽ hình thành các chuỗi liên thông xoay quanh những cụm cảng biển và trung tâm phân phối tầm cỡ.
Để làm được việc đó chúng ta cần xây dựng một hệ thống nền tảng dữ liệu quốc gia thống nhất. Chuyển đổi số sẽ giúp các doanh nghiệp, cơ quan hải quan và cảng biển chia sẻ thông tin theo thời gian thực. Sự minh bạch hóa quy trình giao nhận giúp hạn chế tình trạng xe tải chạy rỗng và tối ưu hóa lộ trình di chuyển. Việc áp dụng công nghệ vào khâu vận hành là bước đi tất yếu để hiện đại hóa ngành logistics đường bộ Việt Nam trong giai đoạn sắp tới.
Quá trình thay đổi diện mạo ngành vận tải không đơn thuần là bài toán xây thêm đường hay đào thêm kênh mương. Sự lột xác này gắn liền với năng lực cạnh tranh cốt lõi của toàn bộ nền kinh tế quốc gia. Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi từ tư duy đầu tư đơn lẻ sang phát triển đồng bộ trên các hành lang kết nối cao. Việc chuyển mô hình quản lý phân tán sang quản trị bằng dữ liệu số sẽ tạo ra bước ngoặt lớn cho các doanh nghiệp.
Một mạng lưới logistics đường bộ vững chắc sẽ tạo bàn đạp để nước ta vươn lên thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của khu vực. Các cơ quan ban ngành đang khẩn trương hoàn thiện các cơ chế nhằm thu hút doanh nghiệp chuyển hướng sang đường thủy và đường sắt. Sự chung tay của cả cộng đồng doanh nghiệp và nhà nước sẽ giúp chia sẻ gánh nặng cho hệ thống giao thông hiện tại. Khi chi phí lưu thông giảm xuống, hàng hóa sản xuất trong nước sẽ dễ dàng thâm nhập vào các thị trường khó tính trên toàn cầu.
Hành trình hướng tới sự phát triển toàn diện đòi hỏi sự kiên nhẫn và tầm nhìn mang tính chiến lược dài hạn. Ngành vận tải nước nhà đang đứng trước cơ hội lớn để thay đổi cục diện và khẳng định vị thế vững chắc. Nền tảng hạ tầng đang dần hoàn thiện cùng với sự bùng nổ của thương mại điện tử sẽ mở ra nhiều tiềm năng phát triển mới. Một ngày không xa, chuỗi logistics đường bộ của nước ta sẽ vận hành trơn tru, hiện đại và mang lại nhiều giá trị thiết thực cho sự phồn vinh của đất nước.
Làm việc cùng VDM Forwarder sẽ giúp các công ty trút bỏ gánh nặng khi cần luân chuyển hàng hóa. Thông qua hệ thống liên kết trải dài trên nhiều quốc gia, chúng tôi thiết kế những lộ trình đi lại an toàn và giúp khách hàng tiết kiệm cước phí tối đa. Các bước khai báo hải quan phức tạp sẽ được đội ngũ chuyên viên thực hiện nhanh gọn, đảm bảo tuân thủ đúng pháp luật. Khu vực kho bãi luôn được giám sát sát sao để kiện hàng của bạn được bảo vệ cẩn thận. Chúng tôi cũng luôn chuẩn bị sẵn các phương án xử lý rủi ro để quá trình vận chuyển không gặp gián đoạn.
Mục tiêu lớn nhất mà VDM Forwarder hướng đến là mang lại trải nghiệm dịch vụ tốt nhất cho từng đối tác. Tập thể nhân sự tại công ty luôn chủ động trau dồi kiến thức mới để đảm bảo mọi đơn hàng đều được giao đến đúng hẹn như cam kết ban đầu. Quý khách hãy liên hệ ngay với chúng tôi để nhận thông tin tư vấn rõ ràng và tìm ra phương án giao nhận sát với tình hình thực tế của doanh nghiệp mình nhất.
Nhận bảng giá dịch vụ vận chuyển và tư vấn giải pháp logistics tối ưu từ chuyên gia của chúng tôi.
Chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn và hỗ trợ bạn 24/7.
